Zamknij
REKLAMA

Dzieło Darwina "O powstawaniu gatunków" ma już 160 lat

19:06, 24.11.2019 | Paweł Wernicki/PAP
Skomentuj PAP
REKLAMA

Wydana w 1250 egzemplarzach przez oficynę Johna Murraya niewielka zielona książeczka napisana w sposób nowoczesny i bezpośredni stała się jedną z najbardziej znaczących i rewolucyjnych prac w historii nauki.

Kosztowała 15 szylingów - dwudniowy zarobek inżyniera, ale świetnie się sprzedawała. Pełen tytuł brzmiał "O powstawaniu gatunków drogą naturalnego doboru czyli o utrzymywaniu się doskonalszych ras w walce o byt" (On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life). Dopiero w 6. wydaniu z roku 1872 tytuł skrócono (The Origin of Species), zaś cenę na prośbę autora zmniejszono o połowę (7 szylingów i 7 pensów). Tańsza, wydrukowana mniejszą czcionką książka stałą się bardziej dostępna dla mas, a sprzedaż wzrosła z 60 do 250 egzemplarzy miesięcznie. Jednak już wcześniejsze wydania kupowali na przykład robotnicy z Lancashire, składając się po kilku na jeden egzemplarz.

Zanim praca ukazała się w formie książki, z teoriami Darwina mogli się zapoznać członkowie Towarzystwa Linneańskiego w Londynie. Przewodniczący Towarzystwa napisał później, że w roku 1858 nie zdarzyło się nic, co rewolucjonizuje naukę. Profesor Haughton z Dublina ironizował: "Wszystko, co jest w tej pracy nowego, to fałsz, a to, co jest prawdą, jest znane od dawna". Obaj się pomylili.

Charles Darwin początkowo studiował medycynę na Uniwersytecie Edynburskim, lecz wybrał nauki przyrodnicze w Cambridge. Rozważał też zostanie duchownym. W wieku 22 lat, pod koniec grudnia 1831 wypłynął w trwający ponad pięć lat rejs na angielskim okręcie "Beagle" pod dowództwem kapitana Roberta Fitzroya, aby przywieźć nieznane okazy roślin i zwierząt. Szczególne wrażenie wywarła na nim flora i fauna Galapagos ? jej obserwacje stały się punktem wyjścia dla teorii ewolucji.

Opierając się na obserwacjach prowadzonych podczas podróży, a także na długoletnich badaniach oraz konsultacjach z hodowcami i rolnikami, Darwin - przyrodnik i geolog - wysunął teorię o ewolucji gatunków w procesie naturalnej selekcji. W książce przedstawił liczne dowody na istnienie doboru naturalnego oraz pochodzenie wszystkich gatunków od wcześniejszych form. Miał świadomość, że tak rewolucyjne dzieło może zagrozić jego dalszej karierze i pociągnąć za sobą oskarżenia o bluźnierstwo.

Kopernik systemem heliocentrycznym odebrał Ziemi centralne miejsce w Układzie Słonecznym. Darwin swoją teorią ewolucji zmusił do zrewidowania poglądów na miejsce człowieka we Wszechświecie. Czyżby nie został stworzony na obraz i podobieństwo Boga? Czy cały świat powstał w jednej chwili? Czy gatunki są niezmienne od czasów Adama i Ewy? Sprzeczne z nauką Biblii tezy wywołały debatę w środowisku biologów, filozofów i ludzi Kościoła, choć jego teoria z czasem zyskała akceptację naukowców.

Wielu widziało w dziele Darwina poparcie dla swoich poglądów. Pojęcia takie jak "walka o byt" czy "przetrwanie najlepiej przystosowanych" stały się wygodnymi hasłami dla polityków ograniczających pomoc społeczną czy tyranów dokonujących podbojów; dla kolonialistów i rasistów, zwolenników niewolnictwa i eugeniki połączonej ze sterylizacją "zbędnych" osób. I obecnie co roku przyznawane są na podstawie internetowego głosowania antynagrody (Nagroda Darwina) za wyjątkową głupotę, której efektem była śmierć kandydata - ewentualnie pozbawienie się przez niego zdolności płodzenia potomstwa.

Również Hitler w "Mein Kampf" nawiązywał do darwinizmu. Kapitalista John D. Rockefeller pisał z kolei: "Rozwój wielkiego biznesu to po prostu przeżywanie najlepiej dostosowanych. To prosty wynik działania praw natury i praw ustanowionych przez Boga". Jednak darwinizm inspirował także socjalistów, marksistów, anarchistów i feministki.

Fryderyk Engels uważał, że masy ludowe zwyciężą swoich ciemiężycieli, ponieważ są bardziej płodne. "Książka Darwina jest nadzwyczaj istotna i odpowiada mym przekonaniom, gdyż stanowi poparcie dla walki klas w dziejach człowieka z perspektywy nauk przyrodniczych"- napisał w roku 1861 Karol Marks. Chciał nawet zadedykować przyrodnikowi angielskie wydanie "Kapitału", ale Darwin się nie zgodził.

Sam Darwin uważał mówienie o wyższości jednych gatunków nad drugimi za absurd, a ewolucję za proces nie dążący do "postępu".

Uznając jego wybitne osiągnięcia, Brytyjczycy urządzili Darwinowi państwowy pogrzeb jako jednej z pięciu w XIX wieku osób nienależących do rodziny królewskiej. Został pochowany w Opactwie Westminsterskim - obok Johna Herschela i Izaaka Newtona.

Polskie tłumaczenie Wacława Mayzla zatytułowane "O powstawaniu gatunków drogą naturalnego doboru, czyli o utrzymywaniu się doskonalszych ras istot organicznych w walce o byt" ukazało się w Warszawie w 1873. Kolejnego tłumaczenia, opartego na szóstej edycji oryginału, dokonali Saymon Dickstein (który przetłumaczył również "Kapitał" Marksa) oraz Józef Nusbaum-Hilarowicz, twórca lwowskiej szkoły zoologów.

Z okazji 160 rocznicy Muzeum Historii Naturalnej w Londynie wydało w tym roku faksymile pierwszej edycji "O powstawaniu gatunków". W Polsce ukazał się właśnie dziennik wyprawy na Beagle, a nieco wcześniej - kolejne wydanie "O powstawaniu gatunków", wersja dla dzieci oraz komiks "Darwin. Jedyna taka podróż".

(Paweł Wernicki/PAP)

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
facebookFacebook
twitterTwitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze
REKLAMA
REKLAMA
W okresie ciszy wyborczej tj. w okresie 24 godzin poprzedzających dzień wyborów i aż do chwili zakończenia głosowania zabronione jest prowadzenie agitacji wyborczej na rzecz kandydatów w jakiejkolwiek formie. Publikacja na na portalu internetowym jakichkolwiek komentarzy mających charakter agitacji wyborczej może zostać uznana za naruszenie przepisów ustawy Kodeks Wyborczy oraz stanowi czyn zagrożony karą grzywny (art. 498 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 684 z późn. zm.).

komentarz (0)

Brak komentarza, Twój może być pierwszy.

Dodaj komentarz

REKLAMA