Największa księga Biblioteki Kórnickiej – Graduał z Sierakowa

Graduał z Sierakowa to największa i najcięższa z ksiąg w zbiorach Biblioteki Kórnickiej. W listopadzie, z okazji dwóch rocznic - 200-lecia Biblioteki Kórnickiej i 600-lecia zamku, można ją podziwiać na jubileuszowej wystawie w Kórniku. Graduał pochodzi z 1627 roku, waży ok. 25 kg, a jego wymiary wynoszą blisko 40 na 60 cm. Za znaczną część wagi księgi odpowiada oprawa - okładkę tworzą dwie grube deski obciągnięte skórą. Gigantyczny format nie był przypadkiem. Graduał zawiera łacińskie teksty oraz chorał gregoriański zapisany na czteroliniach. Został stworzony w taki sposób, aby cały chór zakonników mógł jednocześnie widzieć i odczytywać nuty z pewnej odległości, stojąc przed jedną księgą.

Księgę ufundowała Zofia z Kostków Opalińska (żona wojewody poznańskiego Piotra Opalińskiego) dla zakonu bernardynów w Sierakowie. Całość została spisana „jedną ręką” i ozdobiona przez zakonnika Grzegorza z Wronek. Co ciekawe, choć w XVII wieku druk był już powszechny, księgę celowo stylizowano na bogato zdobiony, średniowieczny rękopis. W jaki sposób tom ten trafił do kórnickich zbiorów. Przekazy mówią, że stało się tak po tym jak w 1817 roku Sieraków nawiedził katastrofalny pożar, który strawił niemal całe miasto. Graduał jako jedyny ocalał z płonącego klasztoru bernardynów. Został uratowany przez Tytusa Działyńskiego, słynnego arystokratę i twórcę Biblioteki Kórnickiej, do której zbiorów trafił na stałe. Przekaz ten nie musi jednak w pełni odpowiadać prawdzie. Znamy przecież inne księgi z klasztoru bernardynów ocalałe z pożaru, jak choćby Księga Bractwa św. Anny. Kasata Sierakowskiego klasztoru po pożarze ale w konsekwencji pruskiej sekularyzacji klasztorów dokonanej edyktem króla Fryderyka Wilhelma III z 30 października 1810 roku, którą rozciągnięto i na Wielkie Księstwo Poznańskie, spowodowała przejście własności dóbr w klasztorze pozostających na skarb królewski. Państwo pruskie uznało wówczas wszelkie biblioteki i archiwa zakonne za swoją wyłączną własność. Spora część zbiorów z terenów Wielkopolski i Pomorza została zarekwirowana i wysłana bezpośrednio do stolicy. Zasiliły one głównie zasoby Królewskiej Biblioteki w Berlinie (dzisiejsza Staatsbibliothek zu Berlin). Znane są przypadki sprzedaży dzieł, ukrywania ich przez władzami etc. Jaką drogę pokonał sierakowski graduał nie wiemy.